CẤP 1 — BÀI 3

🎸 Nhạc lý cơ bản: nốt nhạc, nhịp, gam

Không cần học "hàn lâm", chỉ cần nắm đủ nền tảng để hiểu vì sao hợp âm lại ghép được với nhau.

1. Nốt nhạc là gì?

Âm nhạc phương Tây dùng 7 nốt cơ bản: C - D - E - F - G - A - B (Đô - Rê - Mi - Fa - Sol - La - Si). Giữa các nốt có khoảng cách gọi là cung (tone) và nửa cung (semitone):

• Từ E→F và B→C chỉ cách nhau nửa cung.
• Các cặp nốt còn lại (C→D, D→E, F→G, G→A, A→B) cách nhau 1 cung.

Trên cần đàn guitar, mỗi ngăn phím (fret) tương ứng đúng 1 nửa cung. Vì vậy khi bấm dây ở ngăn kế tiếp, cao độ tăng nửa cung.

2. Dấu thăng (#) và dấu giáng (b)

Giữa hai nốt cách nhau 1 cung nguyên còn có 1 nốt trung gian, gọi bằng dấu thăng # (tăng nửa cung, ví dụ C#) hoặc giáng b (giảm nửa cung, ví dụ Db). C# và Db thực chất là cùng một cao độ, chỉ khác cách gọi tùy ngữ cảnh.

Chuỗi 12 nốt đầy đủ trong 1 quãng tám: C - C#/Db - D - D#/Eb - E - F - F#/Gb - G - G#/Ab - A - A#/Bb - B - (C).

3. Nhịp (Time signature)

Nhịp cho biết một ô nhịp (measure) có bao nhiêu phách và mỗi phách tính bằng nốt gì. Ký hiệu dạng phân số, ví dụ 4/4:

• Số trên (4): mỗi ô nhịp có 4 phách.
• Số dưới (4): mỗi phách tính bằng 1 nốt đen.

Các loại nhịp thường gặp trong nhạc Việt/pop:

• 4/4: phổ biến nhất — Ballad, Pop, Slow Rock.
• 3/4: nhịp valse — nhẹ nhàng, đung đưa (ví dụ nhiều bài Bolero cổ, valse).
• 2/4 hoặc 6/8: ít gặp hơn, thường trong nhạc hành khúc hoặc ballad chậm kiểu 6/8.

4. Gam (Scale) trưởng và thứ

Gam trưởng (Major scale): công thức khoảng cách là Cung - Cung - Nửa cung - Cung - Cung - Cung - Nửa cung. Ví dụ gam Đô trưởng (C major): C - D - E - F - G - A - B - C, đúng là 7 nốt tự nhiên không dấu thăng giáng — dễ nhớ nhất để bắt đầu.

Gam thứ (Minor scale): mỗi gam trưởng có một gam thứ song song (relative minor) dùng chung 7 nốt nhưng bắt đầu từ bậc VI. Ví dụ La thứ (A minor) là gam thứ song song của Đô trưởng — dùng chung các nốt C-D-E-F-G-A-B nhưng nốt chủ là A.

Đây chính là lý do vì sao trong đệm hát, cặp hợp âm C trưởng và Am (La thứ) luôn "ăn" với nhau — vì cùng một bộ nốt gốc.

💡 Mẹo học: Ở Cấp 1, bạn chưa cần nhớ hết công thức gam. Quan trọng nhất là hiểu khái niệm "cung/nửa cung" và biết rằng mỗi giọng (key) có 1 bộ hợp âm "ruột" đi kèm — kiến thức này sẽ dùng nhiều ở Cấp 3 khi học ứng tấu.

➡️ Bài tiếp theo: Đọc hợp âm cơ bản (Am, C, G, D, E, Em...)